‘वारी’ म्हणजे चालता-बोलता संस्कारसोहळा! आषाढी एकादशीला पंढरपूरकडे लाखो पावले का वळतात?
पंढरपूर : आषाढी एकादशीच्या पूर्वसंध्येला महाराष्ट्रातील कानाकोपऱ्यातून लाखो वारकरी पंढरपूरच्या दिशेने प्रस्थान करतात. ही परंपरा केवळ विठ्ठलाच्या दर्शनापुरती मर्यादित नसून, संतांनी घालून दिलेल्या जीवनमूल्यांचे पालन करण्याची सामूहिक साधना आहे. संत ज्ञानेश्वर आणि संत तुकाराम महाराजांच्या पालख्यांसह निघणाऱ्या दिंड्या शेकडो किलोमीटरचा प्रवास करत पंढरीत दाखल होतात. वाटेत अभंग, भजन, कीर्तन आणि हरिनामाच्या गजराने संपूर्ण वातावरण भक्तिमय होते.
वारकरी संप्रदायात वारीला आत्मपरिवर्तनाचा मार्ग मानले जाते. पायी चालताना वारकरी संयम, शिस्त, परस्पर सहकार्य आणि सेवाभाव जोपासतात. “रामकृष्ण हरी”च्या नामस्मरणातून मनातील अहंकार आणि मत्सर दूर करण्याचा प्रयत्न केला जातो. विठ्ठलाचे दर्शन ही केवळ धार्मिक कृती नसून, सदाचार आणि सत्कर्माची प्रेरणा असल्याची भावना वारकऱ्यांमध्ये दृढ आहे.
वारीची आणखी एक वैशिष्ट्यपूर्ण बाजू म्हणजे तिचा सामाजिक संदेश. जात, धर्म, भाषा किंवा आर्थिक स्थितीचा कोणताही भेद येथे मानला जात नाही. सर्वजण एकमेकांना ‘माऊली’ म्हणून संबोधतात आणि समानतेने वागतात. त्यामुळे वारी ही समाजातील बंधुभाव आणि ऐक्याचे जिवंत प्रतीक ठरली आहे.
या परंपरेमुळे अभंग, भारूड, कीर्तन, टाळ-मृदंग यांसारख्या लोककला आणि संतसाहित्याचे जतन होत आहे. संत नामदेव, संत एकनाथ, संत जनाबाई आणि संत चोखामेळा यांच्या विचारांचा प्रसारही याच माध्यमातून पिढ्यान्पिढ्या होत आला आहे. म्हणूनच पंढरपूरची वारी ही केवळ धार्मिक सोहळा नसून महाराष्ट्राच्या संस्कृतीचा, अध्यात्माचा आणि मानवतेचा अमूल्य वारसा मानली जाते.
