NRI साठी मोठी बातमी! आधार-पॅन लिंक नसल्याने PAN ‘इनऑपरेटिव्ह’ झालंय? ₹1,000 दंड भरण्यापूर्वी हे नक्की जाणून घ्या
मुंबई : आधार-पॅन लिंक नसल्यामुळे पॅन कार्ड ‘इनऑपरेटिव्ह’ झाल्याचा संदेश अनेक करदात्यांना दिसत आहे. त्यामुळे ₹1,000 शुल्क भरून आधारशी पॅन लिंक करण्याची लगबग सुरू आहे. मात्र, तुम्ही अनिवासी भारतीय (NRI) असाल, तर हा नियम तुमच्यासाठी वेगळा आहे. आयकर विभागाच्या सध्याच्या माहितीनुसार, आयकर कायद्यानुसार ‘अनिवासी’ असलेल्या व्यक्तीला आधार-पॅन लिंकिंगच्या अनिवार्यतेतून सूट आहे. त्याचप्रमाणे आसाम, जम्मू-काश्मीर आणि मेघालयमध्ये राहणारे नागरिक, मागील वर्षात कधीही 80 वर्षे किंवा त्याहून अधिक वय असलेले नागरिक आणि भारताचे नागरिक नसलेल्या व्यक्तींनाही या नियमातून सूट आहे.
मात्र, केवळ परदेशात राहत असल्यामुळे NRIची सूट आपोआप मिळत नाही. संबंधित कर वर्षासाठी आयकर कायद्यानुसार तुमचा निवासी दर्जा ‘Non-Resident’ असणे आवश्यक आहे. विशेषतः 1 एप्रिल 2026 पासून सुरू झालेल्या कर वर्षांसाठी निवासी दर्जा ठरवताना नवीन आयकर कायदा, 2025 मधील तरतुदी लागू होतात. आयकर विभागाच्या माहितीनुसार, सर्वसाधारणपणे भारतात 182 दिवस किंवा त्याहून अधिक काळ वास्तव्य केल्यास व्यक्ती रहिवासी मानली जाऊ शकते; काही परिस्थितींमध्ये 60 दिवस आणि मागील चार वर्षांतील 365 दिवसांचा निकषही लागू होतो.
त्यामुळे NRI असूनही PAN ‘इनऑपरेटिव्ह’ दिसत असेल, तर सर्वप्रथम आपली कर-निवासी स्थिती तपासणे महत्त्वाचे आहे. पात्र NRIने आपले NRI स्टेटस सिद्ध करणारी कागदपत्रे संबंधित Jurisdictional Assessing Officer (AO) यांच्याकडे सादर करून प्रकरण स्पष्ट करावे. आयकर विभागाच्या ई-फायलिंग पोर्टलवर ‘Know Your Jurisdictional Assessing Officer’ ही सुविधा उपलब्ध आहे.
NRI स्टेटस सिद्ध करण्यासाठी पॅन कार्डची प्रत, परदेशातील पत्ता दर्शविणारा पासपोर्ट आणि अनिवासी दर्जा स्पष्ट करणारी संबंधित कागदपत्रे उपयोगी ठरू शकतात. पात्रतेनुसार OCI किंवा PIO कार्डसारखी कागदपत्रेही सादर करता येऊ शकतात. मात्र, कोणती कागदपत्रे स्वीकारली जातील हे प्रकरणानुसार संबंधित अधिकाऱ्याकडून निश्चित केले जाऊ शकते.
दुसरीकडे, ज्यांना आधार-पॅन लिंक करणे बंधनकारक आहे आणि ज्यांचे पॅन लिंक न केल्यामुळे ‘इनऑपरेटिव्ह’ झाले आहे, त्यांच्यासाठी ₹1,000 शुल्काची तरतूद कायम आहे. आयकर विभागाच्या माहितीनुसार, निष्क्रिय PANमुळे कर परतावा अडकणे, परताव्यावरील व्याज न मिळणे तसेच काही व्यवहारांमध्ये उच्च दराने TDS/TCS लागू होण्यासारखे परिणाम होऊ शकतात.
त्यामुळे NRI असल्यास घाईघाईने ₹1,000 भरू नका; आधी तुमची कर-निवासी स्थिती आणि सूट लागू होते का, हे तपासा. दुसरीकडे, सूट लागू नसल्यास PAN सक्रिय ठेवण्यासाठी आधार-पॅन लिंकिंगची प्रक्रिया पूर्ण करणे आवश्यक ठरू शकते.
