पेट्रोल-डिझेलच्या दरांचा पुन्हा ‘भडका’! पेट्रोल थेट ₹५, डिझेल ₹३ महाग; नायरा एनर्जीच्या निर्णयाने ग्राहकांच्या खिशाला फटका, महागाई वाढण्याची शक्यता

नवी दिल्ली : आंतरराष्ट्रीय बाजारात कच्च्या तेलाच्या आणि पेट्रोलियम उत्पादनांच्या किमती वाढत असताना खासगी इंधन कंपनी नायरा एनर्जीने पेट्रोल-डिझेलच्या दरात मोठी वाढ केली आहे. शनिवारच्या पहाटेपासून पेट्रोलच्या दरात प्रतिलिटर ५ रुपये, तर डिझेलच्या दरात ३ रुपयांची वाढ लागू करण्यात आल्याची माहिती सूत्रांनी दिली आहे. त्यामुळे नायराच्या देशभरातील ७,१०८ पेट्रोलपंपांवर इंधन महाग झाले आहे.

या दरवाढीमागे आंतरराष्ट्रीय बाजारातील तेलाच्या किमती आणि देशांतर्गत किरकोळ विक्रीदरातील वाढलेली तफावत कमी करण्याचा उद्देश असल्याचे समजते. कंपनीच्या प्रवक्त्यांकडे याबाबत विचारणा करण्यात आली; मात्र तत्काळ अधिकृत प्रतिक्रिया मिळालेली नाही.

यापूर्वीही झाली होती मोठी दरवाढ

पश्चिम आशियातील संघर्षामुळे कच्च्या तेलाच्या किमती वाढल्यानंतर नायरा एनर्जीने २६ मार्च रोजी पेट्रोल आणि डिझेल प्रत्येकी ५ व ३ रुपयांनी महाग केले होते. त्यानंतर नायराच्या पंपांवर पेट्रोलचा दर १००.७१ रुपये, तर डिझेलचा दर ९१.३१ रुपये प्रतिलिटर झाला होता. मात्र, आंतरराष्ट्रीय बाजारात कच्चे तेल स्वस्त झाल्यानंतर कंपनीने १ जुलै रोजी पुन्हा पेट्रोल ५ रुपये आणि डिझेल ३ रुपयांनी स्वस्त केले होते.

सरकारी कंपन्यांनीही वाढवले होते दर

दरम्यान, इंडियन ऑइल, भारत पेट्रोलियम आणि हिंदुस्थान पेट्रोलियम या सार्वजनिक क्षेत्रातील कंपन्यांनी मे महिन्यात टप्प्याटप्प्याने दरवाढ केली होती. मेअखेरपर्यंत पेट्रोल आणि डिझेलच्या दरात एकत्रित सुमारे ७.५० रुपयांची वाढ झाली होती. २५ मे रोजीच्या चौथ्या वाढीत पेट्रोल २.६१ रुपये, तर डिझेल २.७१ रुपयांनी महागले होते.

देशातील १,०४,१३७ पेट्रोलपंपांपैकी ९० टक्क्यांहून अधिक पंप या तीन सरकारी तेल कंपन्यांच्या नियंत्रणाखाली आहेत. आंतरराष्ट्रीय तेलदरात बदल होत असतानाही या कंपन्यांनी देशांतर्गत दर तुलनेने स्थिर ठेवले आहेत.

खासगी कंपन्यांवरही सरकारचे लक्ष

किरकोळ आणि घाऊक डिझेलच्या दरातील फरकामुळे औद्योगिक ग्राहक किरकोळ केंद्रांवरून स्वस्त डिझेल घेऊ लागल्याचे सरकारच्या निदर्शनास आले. त्यामुळे १ ऑक्टोबरला केंद्राने खासगी इंधन विक्रेत्यांना पेट्रोल-डिझेलच्या विक्रीवर मर्यादा न घालण्याचे निर्देश दिले. नायरा एनर्जी आणि रिलायन्स इंडस्ट्रीज-ब्रिटनच्या बीपीचा संयुक्त उपक्रम असलेल्या जिओ-बीपीने काही पंपांवर विक्रीचे प्रमाण मर्यादित केले होते. जिओ-बीपीचे देशभरात २,३०४ पंप आहेत; मात्र कंपनीने अद्याप इंधनदर वाढवलेले नाहीत.

कंपन्यांच्या नफ्यावर वाढता दबाव

रेटिंग संस्था इक्राच्या सप्टेंबरमधील अंदाजानुसार पेट्रोलवर सुमारे ८ रुपये आणि डिझेलवर ९ रुपये प्रतिलिटर नकारात्मक विपणन मार्जिन होते. पेट्रोलियम कंपन्यांना पेट्रोल, डिझेल आणि एलपीजीमधून दररोज सुमारे ५३० कोटी रुपयांचे नुकसान होत असल्याचा अंदाज आहे.

नायराची गुजरातमधील वाडिनार येथे वर्षाला दोन कोटी टन क्षमतेची रिफायनरी आहे. आता कंपनीने पुन्हा केलेल्या दरवाढीमुळे खासगी आणि सरकारी पंपांवरील दरांतील अंतर वाढू शकते. इंधन महाग राहिल्यास वाहतूक व उत्पादन खर्च वाढण्याबरोबरच त्याचा परिणाम महागाई आणि इंधनाच्या मागणीवरही होण्याची शक्यता व्यक्त केली जात आहे.