सिझेरियन प्रसूतींवर सरकारची करडी नजर! प्रत्येक ऑपरेशनचे कारण डॉक्टरांना लेखी द्यावे लागणार; नवे नियम लागू

मुंबई : महाराष्ट्रातील सरकारी आणि खासगी रुग्णालयांमध्ये सिझेरियन प्रसूतींचे प्रमाण वाढत असल्याचे आकडेवारीतून समोर आले आहे. काही प्रकरणांमध्ये वैद्यकीय गरज नसतानाही सिझेरियन शस्त्रक्रिया केल्या जात असल्याची शक्यता लक्षात घेऊन राज्य सरकारने यावर नियंत्रण आणण्यासाठी महत्त्वाचे पाऊल उचलले आहे. यापुढे सरकारी रुग्णालयांमध्ये होणाऱ्या प्रत्येक सिझेरियन शस्त्रक्रियेचे त्याच दिवशी परीक्षण केले जाणार आहे.
सिझेरियन करण्याचे कारण लेखी द्यावे लागणार


राज्य कुटुंब कल्याण कार्यालयाने ३ नोव्हेंबर रोजी यासंदर्भात अधिकृत आदेश जारी केला आहे. या आदेशानुसार, सरकारी रुग्णालयांमध्ये पहिल्यांदा होणाऱ्या सिझेरियनसह पुन्हा करण्यात येणाऱ्या (रिपीट) सिझेरियन शस्त्रक्रियांचेही परीक्षण बंधनकारक करण्यात आले आहे.

शस्त्रक्रिया झाल्यानंतर त्याच दिवशी संबंधित डॉक्टरांना परीक्षणाचा अर्ज भरावा लागणार आहे. त्यामध्ये सिझेरियन करण्यामागचे नेमके वैद्यकीय कारण स्पष्टपणे नमूद करणे आवश्यक असेल. नैसर्गिक प्रसूती शक्य असताना विनाकारण शस्त्रक्रिया होऊ नये, हा या निर्णयामागील मुख्य उद्देश आहे.

रुग्णालयांना दर महिन्याला अहवाल द्यावा लागणार
नव्या नियमांची अंमलबजावणी योग्य पद्धतीने होत आहे की नाही, यावर लक्ष ठेवण्याची जबाबदारी जिल्हा शल्यचिकित्सक, जिल्हा आरोग्य अधिकारी आणि सरकारी वैद्यकीय महाविद्यालयांच्या अधिष्ठात्यांवर सोपवण्यात आली आहे.
प्रत्येक रुग्णालयाला दर महिन्याच्या ५ तारखेपर्यंत सिझेरियन शस्त्रक्रियांचा सविस्तर अहवाल जिल्हा अधिकाऱ्यांकडे सादर करावा लागेल. त्यानंतर जिल्ह्यातील सर्व रुग्णालयांचा एकत्रित अहवाल तयार करून १० तारखेपर्यंत राज्य सरकारकडे पाठवला जाणार आहे.
माता-बाल आरोग्य आणि गुणवत्ता हमी समितीच्या बैठकीतही सिझेरियनच्या आकडेवारीचा नियमित आढावा घेतला जाणार आहे. खासगी रुग्णालयांमध्येही प्रत्येक सिझेरियन शस्त्रक्रियेचे अशाच पद्धतीने परीक्षण व्हावे, यासाठी संबंधित आरोग्य अधिकाऱ्यांनी रुग्णालयांना आवाहन करण्याच्या सूचना देण्यात आल्या आहेत.
मुंबईत सरकारी आणि खासगी रुग्णालयांत सिझेरियनचे प्रमाण जास्त
आरोग्य व्यवस्थापन माहिती प्रणालीच्या (HMIS) सप्टेंबर २०२६ पर्यंतच्या आकडेवारीनुसार, राज्यातील सरकारी रुग्णालयांमध्ये होणाऱ्या एकूण प्रसूतींपैकी ३७ टक्के प्रसूती सिझेरियनद्वारे होतात. तर खासगी रुग्णालयांमध्ये हे प्रमाण ५९ टक्के आहे.
मुंबईतील सरकारी रुग्णालयांमध्ये झालेल्या २५,००२ प्रसूतींपैकी १२,६५४ प्रसूती सिझेरियनद्वारे झाल्या आहेत. म्हणजेच हे प्रमाण ५१ टक्के आहे. तर खासगी रुग्णालयांमध्ये झालेल्या २४,७४० प्रसूतींपैकी १४,६०६ प्रसूती शस्त्रक्रियेद्वारे झाल्या असून हे प्रमाण ५९ टक्के आहे.
नवी मुंबई आणि ठाण्यातही सिझेरियनचे प्रमाण अधिक आहे. नवी मुंबईत सरकारी रुग्णालयांमध्ये हे प्रमाण ४३ टक्के, तर खासगी रुग्णालयांमध्ये ५५ टक्के आहे. ठाण्यात सरकारी रुग्णालयांमध्ये ३९ टक्के, तर खासगी रुग्णालयांमध्ये ५८ टक्के प्रसूती सिझेरियनद्वारे झाल्या आहेत.
भंडारा जिल्ह्यात सिझेरियनचे सर्वाधिक प्रमाण
सरकारी रुग्णालयांच्या आकडेवारीत भंडारा जिल्हा राज्यात पहिल्या क्रमांकावर आहे. येथे एकूण ३,३८५ प्रसूतींपैकी २,१७४ प्रसूती सिझेरियनद्वारे झाल्या आहेत. याचे प्रमाण तब्बल ६४ टक्के आहे.
विशेष म्हणजे, खासगी रुग्णालयांमध्येही भंडारा जिल्ह्यात सिझेरियनचे प्रमाण सर्वाधिक असून ते ८६ टक्के आहे. जिल्ह्यातील खासगी रुग्णालयांमध्ये झालेल्या २,८१२ प्रसूतींपैकी २,४२० प्रसूती शस्त्रक्रियेद्वारे करण्यात आल्या आहेत.
वाढत्या सिझेरियन प्रसूतींच्या पार्श्वभूमीवर राज्य सरकारने घेतलेल्या या निर्णयामुळे शस्त्रक्रियांच्या कारणांची तपासणी अधिक काटेकोरपणे होणार आहे. मात्र, वैद्यकीय गरज असल्यास सिझेरियन करणे आवश्यक असते. त्यामुळे हा निर्णय अनावश्यक शस्त्रक्रियांवर नियंत्रण ठेवण्याच्या उद्देशाने घेण्यात आला आहे.
