यंदा दिवाळीत फटाके वाजणार की नाही? सर्वोच्च न्यायालयाचा मोठा निर्णय; संपूर्ण बंदीबाबत काय म्हटलं?
नवी दिल्ली : दिवाळीच्या सणात फटाक्यांच्या आतषबाजीमुळे होणारे वायू आणि ध्वनी प्रदूषण हा दरवर्षी चर्चेचा विषय ठरतो. प्रदूषणावर नियंत्रण ठेवण्यासाठी फटाक्यांवर पूर्णपणे बंदी घालण्याची मागणीही केली जाते. या पार्श्वभूमीवर सर्वोच्च न्यायालयाने दिवाळीत फटाके फोडण्यावर संपूर्ण बंदी घालण्यास नकार दिला आहे. मात्र, फटाके फोडण्यासाठी वेळेचे बंधन आणि पर्यावरणविषयक नियमांचे पालन करण्यावर न्यायालयाने भर दिला आहे.
दिवाळीच्या काळात फटाक्यांच्या वापरामुळे प्रदूषणात वाढ होण्याची शक्यता असते. त्यामुळे नागरिकांचे आरोग्य आणि सण साजरा करण्याची परंपरा यांचा समतोल राखण्याच्या दृष्टीने न्यायालयाने भूमिका मांडली आहे. फटाक्यांच्या वापरावर पूर्णपणे बंदी घालण्याऐवजी नियमांच्या अधीन राहून फटाके फोडण्यास परवानगी देण्याबाबत न्यायालयाने संकेत दिले आहेत.
फटाक्यांवर पूर्ण बंदी घालण्यास नकार
दिवाळीच्या पार्श्वभूमीवर फटाक्यांच्या वापरावर देशव्यापी पूर्ण बंदी घालण्याची मागणी करण्यात आली होती. मात्र, सर्वोच्च न्यायालयाने अशा प्रकारची सरसकट बंदी घालण्यास नकार दिला. त्याचवेळी फटाके फोडण्यावर कोणतेही निर्बंध नसतील, अशी भूमिकाही न्यायालयाने घेतलेली नाही.
फटाक्यांच्या वापरामुळे होणारे प्रदूषण लक्षात घेता त्यावर योग्य निर्बंध असणे आवश्यक असल्याचे न्यायालयाने स्पष्ट केले. पर्यावरणाचे संरक्षण आणि नागरिकांच्या आरोग्याचा विचार करून फटाक्यांच्या वापरावर नियंत्रण ठेवण्यावर भर देण्यात आला आहे.
हिरव्या फटाक्यांच्या वापरावर भर
फटाक्यांच्या वापराबाबत पर्यावरणपूरक पर्यायांचा विचार करण्याची भूमिका न्यायालयाने मांडली आहे. यामध्ये हिरव्या फटाक्यांच्या वापरावर भर देण्यात आला आहे. तसेच प्रतिबंधित रसायनांचा वापर करून तयार केलेल्या फटाक्यांवर निर्बंध कायम राहतील.
फटाक्यांच्या वापरासाठी निश्चित केलेल्या वेळेचे पालन करणे आवश्यक असून, दिवसभर फटाके फोडण्यास मुभा असणार नाही. संबंधित प्रशासनाने ठरवून दिलेल्या नियमांनुसारच फटाक्यांचा वापर करता येणार आहे.
प्रदूषण नियंत्रणासाठी नियमांचे पालन आवश्यक
दिवाळीच्या काळात वायू आणि ध्वनी प्रदूषण नियंत्रणात ठेवण्यासाठी संबंधित यंत्रणांनी नियमांची अंमलबजावणी करावी, असे न्यायालयाने स्पष्ट केले आहे. फटाक्यांच्या विक्रीसह त्यांच्या वापरावरही निर्धारित नियमांनुसार नियंत्रण ठेवण्याची आवश्यकता आहे.
न्यायालयाच्या या भूमिकेमुळे फटाक्यांवरील संपूर्ण बंदीचा मुद्दा बाजूला राहिला असला, तरी पर्यावरणविषयक निर्बंधांचे पालन करणे आवश्यक असणार आहे. त्यामुळे दिवाळीत फटाके फोडताना नागरिकांना लागू असलेल्या वेळेच्या मर्यादा आणि इतर नियमांची माहिती घेणे महत्त्वाचे ठरणार आहे.
