‘AI’ने रचला बदनामीचा कट! मंत्री गिरीश महाजन यांचे बनावट फोटो व्हायरल करणारा मुख्य सूत्रधार अखेर पुण्यातून जेरबंद

पुणे : राज्याचे मंत्री आणि भाजपचे वरिष्ठ नेते गिरीश महाजन यांचे कृत्रिम बुद्धिमत्ता (AI) तंत्रज्ञानाच्या मदतीने बनावट फोटो तयार करून सोशल मीडियावर व्हायरल करणाऱ्या मुख्य आरोपीला राज्य सायबर पोलिसांनी अटक केली आहे. डिजिटल फॉरेन्सिक तपास, सोशल मीडिया विश्लेषण आणि तांत्रिक पुराव्यांच्या आधारे पुणे जिल्ह्यातील इंदापूर येथून बालाजी म्हस्के याला ताब्यात घेण्यात आले. या कारवाईमुळे AI तंत्रज्ञानाचा गैरवापर करून बदनामी करणाऱ्यांवर राज्य यंत्रणेने कठोर कारवाईचा इशारा दिला आहे.

काही दिवसांपूर्वी गिरीश महाजन यांचे एका तरुणीसोबतचे कथित फोटो सोशल मीडियावर मोठ्या प्रमाणात व्हायरल झाले होते. हे फोटो समोर आल्यानंतर राजकीय वर्तुळात मोठी खळबळ उडाली होती. विविध स्तरांवर आरोप-प्रत्यारोप सुरू झाले होते. मात्र, या छायाचित्रांच्या सत्यतेबाबत शंका उपस्थित झाल्यानंतर राज्य सायबर सेलने त्यांची वैज्ञानिक आणि तांत्रिक तपासणी केली. तपासादरम्यान संबंधित फोटो हे AI तंत्रज्ञानाचा वापर करून तयार करण्यात आलेले बनावट फोटो असल्याचे स्पष्ट झाले.

यानंतर सायबर पोलिसांनी तपासाची दिशा बदलत डिजिटल पुरावे गोळा करण्यास सुरुवात केली. सोशल मीडिया अकाउंट्स, IP अॅड्रेस, मोबाईल डेटा, डिजिटल लॉग आणि ऑनलाइन अॅक्टिव्हिटीचा मागोवा घेत आरोपीपर्यंत पोहोचण्यात आले. अखेर इंदापूर येथून बालाजी म्हस्के याला अटक करण्यात आली. चौकशीदरम्यान त्याने बनावट फोटो तयार करून सोशल मीडियावर प्रसारित केल्याची कबुली दिल्याची माहिती तपास यंत्रणांनी दिली आहे.

आरोपीकडून गुन्ह्यात वापरण्यात आलेला सुमारे ३० हजार रुपये किमतीचा मोबाईल फोन जप्त करण्यात आला असून त्यातील डेटा फॉरेन्सिक तपासणीसाठी पाठवण्यात आला आहे. या मोबाईलमधून बनावट फोटो तयार करण्यासाठी वापरण्यात आलेली साधने, अॅप्स किंवा इतर डिजिटल पुरावे मिळण्याची शक्यता पोलिसांनी व्यक्त केली आहे.

तपासात आणखी एक धक्कादायक बाब समोर आली. आरोपीचे फेसबुकवर जवळपास ६ हजार फॉलोअर्स होते आणि त्याच खात्याद्वारे बदनामीकारक मजकूर व बनावट फोटो मोठ्या प्रमाणात प्रसारित करण्यात आले होते. सायबर पोलिसांनी संबंधित सोशल मीडिया प्लॅटफॉर्मशी समन्वय साधत हे फेसबुक खाते कायमस्वरूपी बंद करण्याची कारवाई केली आहे. याच खात्यातून इतर व्यक्तींविरोधातही दिशाभूल करणारी सामग्री प्रसारित झाली होती का, याचाही तपास सुरू आहे.

या संपूर्ण कारवाईत राज्य सायबर विभागाच्या तांत्रिक पथकाने महत्त्वाची भूमिका बजावली. डिजिटल फॉरेन्सिक विश्लेषण, इलेक्ट्रॉनिक पुरावे, सोशल मीडिया ट्रॅकिंग आणि ऑनलाइन नेटवर्कच्या आधारे आरोपीपर्यंत पोहोचण्यात पोलिसांना यश आले. आरोपीविरुद्ध भारतीय न्याय संहिता (BNS) कलम 356(3) तसेच माहिती तंत्रज्ञान कायद्यातील कलम 66(C), 67 आणि इतर संबंधित तरतुदींनुसार गुन्हा दाखल करण्यात आला आहे.

सायबर पोलिसांच्या मते, AI तंत्रज्ञानाचा वापर करून डीपफेक फोटो किंवा व्हिडिओ तयार करणे, ते सोशल मीडियावर प्रसारित करून एखाद्या व्यक्तीची प्रतिमा मलिन करणे हा गंभीर स्वरूपाचा सायबर गुन्हा आहे. या प्रकरणात आणखी काही व्यक्तींचा सहभाग आहे का, बनावट सामग्री तयार करण्यामागे कोणते नेटवर्क कार्यरत होते आणि ती इतर प्लॅटफॉर्मवरही पसरवण्यात आली होती का, याचा तपास सुरू असून पुढील चौकशीत आणखी धक्कादायक माहिती समोर येण्याची शक्यता तपास यंत्रणांनी व्यक्त केली आहे.