प्रशांत महासागरात मोठी घडामोड! २०२७ मध्ये उष्णतेचा कहर होणार? मान्सूनबाबतही चिंता वाढवणारा अंदाज..

मुंबई: प्रशांत महासागरात मोठी घडामोड; २०२६ च्या अखेरीस आणि २०२७ च्या सुरुवातीला अत्यंत तीव्र एल निनो विकसित होण्याची शक्यता वर्तवण्यात आली आहे. अमेरिकेच्या हवामान अंदाज केंद्राच्या ताज्या माहितीनुसार, एल निनोची स्थिती अधिक तीव्र होऊ शकते. याचा परिणाम जागतिक तापमान आणि पावसाच्या पद्धतींवर होण्याची शक्यता असल्याने हवामान तज्ज्ञ या घडामोडीकडे लक्ष ठेवून आहेत.

एल निनोची तीव्रता १९५० पासून नोंदवण्यात आलेल्या काही मोठ्या घटनांनाही मागे टाकू शकते, असा अंदाज व्यक्त करण्यात आला आहे. त्यामुळे आगामी काळात जगभरातील हवामानात कोणते बदल होतात, याकडे लक्ष लागले आहे.

प्रशांत महासागराच्या तापमानात मोठी वाढ

अमेरिकेच्या क्लायमेट प्रेडिक्शन सेंटरच्या ८ ऑक्टोबर २०२६ रोजीच्या अहवालानुसार, विषुववृत्तीय प्रशांत महासागराच्या पूर्वेकडील काही भागांत समुद्राच्या पृष्ठभागाचे तापमान सरासरीपेक्षा ४ अंश सेल्सिअसहून अधिक नोंदवण्यात आले आहे. तर, निनो ३.४ या महत्त्वाच्या क्षेत्रातील तापमानातील तफावत २.१ अंश सेल्सिअसपर्यंत पोहोचली आहे.

समुद्राच्या पृष्ठभागाच्या तापमानातील ही वाढ एल निनोच्या संभाव्य तीव्रतेबाबत महत्त्वाचे संकेत देत आहे. त्यामुळे आगामी महिन्यांतील हवामानाचा अंदाज अधिक बारकाईने तपासला जात आहे.

एल निनो तीव्र होण्याची किती शक्यता?

अमेरिकेच्या हवामान संस्थेच्या अंदाजानुसार, सप्टेंबर ते नोव्हेंबर या कालावधीत ऐतिहासिक तीव्रतेचा एल निनो विकसित होण्याची शक्यता ५४ टक्के आहे. ऑक्टोबर ते डिसेंबर या कालावधीसाठी ही शक्यता ८३ टक्के, तर नोव्हेंबर ते जानेवारी या कालावधीसाठी ७० टक्के वर्तवण्यात आली आहे.

हे आकडे संबंधित तीन महिन्यांच्या कालावधीत एल निनो ऐतिहासिक तीव्रतेपर्यंत पोहोचण्याच्या शक्यतेशी संबंधित आहेत. त्यांचा अर्थ या काळात उष्णतेची लाट येणारच, असा होत नाही.

भारताच्या उन्हाळ्यावर आणि मान्सूनवर काय परिणाम होणार?

एल निनोचा संबंध जागतिक तापमानातील वाढ आणि पावसाच्या वितरणातील बदलांशी जोडला जातो. भारतातही एल निनोचा परिणाम अनेकदा मान्सूनच्या पावसावर होऊ शकतो. त्यामुळे शेती, पाणीसाठे आणि तापमानाबाबत चिंता निर्माण होण्याची शक्यता आहे.

मात्र, प्रत्येक एल निनोच्या वेळी भारतात दुष्काळ पडतो किंवा विक्रमी उष्णता जाणवतेच, असे नाही. देशातील मान्सूनची स्थिती इतर महासागरीय आणि वातावरणीय घटकांवरही अवलंबून असते.

२०२७ मध्ये विक्रमी उष्णता जाणवणार?

एल निनोची तीव्रता वाढण्याची शक्यता असल्याने २०२७ च्या उन्हाळ्याबाबतही प्रश्न उपस्थित होत आहेत. मात्र, २०२७ चा उन्हाळा सर्वाधिक उष्ण असेल किंवा जूनमध्ये सुरू होणारा मान्सून कमकुवतच राहील, असा ठाम निष्कर्ष सध्या काढता येत नाही.

यासाठी भारतीय हवामान विभागाचे (IMD) हंगामी अंदाज आणि आगामी महिन्यांतील हवामानविषयक निरीक्षणे महत्त्वाची ठरणार आहेत. एल निनोच्या स्थितीत होणारे बदल, जागतिक तापमान आणि भारतातील पावसाचे वितरण यावर आगामी काळात लक्ष ठेवावे लागणार आहे.