महागाईचा नवा धोका! २०२७ मध्ये अन्नधान्य महागणार? ‘एल निनो’च्या संकटाचा काय होणार परिणाम?

मुंबई : आगामी काळात अन्नधान्याच्या किमती वाढण्याची शक्यता वर्तवण्यात आली आहे. ‘एल निनो’मुळे हवामानात होणारे बदल, खतांचा संभाव्य तुटवडा आणि शेतीसाठी वाढणारा खर्च यांचा परिणाम २०२७ मध्ये जागतिक अन्नधान्य बाजारावर होऊ शकतो. ‘एस अँड पी ग्लोबल’ या आंतरराष्ट्रीय संस्थेच्या अहवालात याबाबत चिंता व्यक्त करण्यात आली आहे.

एल निनोमुळे शेती उत्पादनावर परिणाम होण्याची भीती

एल निनो ही प्रशांत महासागराच्या पृष्ठभागावरील तापमानवाढीशी संबंधित हवामानाची स्थिती आहे. यामुळे जगातील विविध भागांतील पावसाच्या पद्धतीत बदल होऊ शकतात. काही प्रदेशांत दुष्काळ, तर काही ठिकाणी अतिवृष्टीचा धोका वाढू शकतो. त्याचा परिणाम प्रमुख पीक उत्पादक क्षेत्रांतील शेती उत्पादनावर होण्याची शक्यता आहे.

अहवालानुसार, २०२६ च्या अखेरीस एल निनोचा प्रभाव तीव्र होण्याचा अंदाज आहे. त्याचे परिणाम २०२७ मध्ये आशिया, आफ्रिका आणि लॅटिन अमेरिकेतील काही कृषिप्रधान प्रदेशांमध्ये जाणवू शकतात. मात्र, प्रत्यक्ष परिणाम संबंधित भागातील हवामान आणि पावसाच्या स्थितीवर अवलंबून असतील.

खत आणि डिझेलच्या वाढत्या खर्चाचा फटका

शेतीसाठी खते, डिझेल आणि नैसर्गिक वायू महत्त्वाचे घटक आहेत. खतांच्या निर्मितीसाठी नैसर्गिक वायूचा वापर होतो, तर ट्रॅक्टर, सिंचन यंत्रणा आणि शेतमालाच्या वाहतुकीसाठी डिझेलची गरज असते. या घटकांच्या किमती वाढल्यास शेतकऱ्यांचा उत्पादन खर्चही वाढतो.

शेतकरी पेरणी आणि लागवडीच्या अनेक महिने आधी बियाणे, खते आणि इंधनावर खर्च करतात. त्यामुळे उत्पादन खर्चातील वाढीचा परिणाम लगेच ग्राहकांपर्यंत पोहोचत नाही. मात्र, पुढील हंगामातील उत्पादन आणि पुरवठ्यावर परिणाम झाल्यास अन्नधान्याच्या किमती वाढू शकतात, असे अहवालात नमूद करण्यात आले आहे.

अन्नधान्याऐवजी जैवइंधनासाठीच्या पिकांना मागणी?

इंधनाच्या किमती वाढल्याने काही बाजारपेठांमध्ये जैवइंधनासाठी वापरल्या जाणाऱ्या पिकांची मागणी वाढू शकते. अशा परिस्थितीत काही उत्पादक अन्नधान्याऐवजी इंधनासाठी वापरल्या जाणाऱ्या पिकांच्या लागवडीला प्राधान्य देऊ शकतात. यामुळे अन्नधान्याच्या उपलब्धतेवर अतिरिक्त दबाव निर्माण होण्याची शक्यता आहे.

जागतिक अन्नधान्य साठ्याबाबत चिंता

जागतिक स्तरावर आधीपासूनच सुरू असलेले संघर्ष, व्यापार मार्गांमधील अडथळे आणि खतांच्या पुरवठ्यातील अनिश्चितता यामुळे कृषी क्षेत्रासमोरील आव्हाने वाढली आहेत. अशा परिस्थितीत अनेक प्रमुख उत्पादक देशांमध्ये एकाच वेळी पिकांचे नुकसान झाल्यास अन्नधान्याच्या पुरवठ्यावर दबाव येऊ शकतो.

त्यामुळे २०२७ मध्ये अन्नधान्याच्या किमती वाढण्याचा धोका व्यक्त केला जात आहे. मात्र, जागतिक अन्नसंकट निर्माण होणारच, असा निश्चित निष्कर्ष काढता येत नाही. हवामानाची स्थिती, पीक उत्पादन, बाजारातील पुरवठा आणि सरकारी उपाययोजना यांवर पुढील परिस्थिती अवलंबून असेल.