महाराष्ट्रासह देशभरात बाप्पाच्या आगमनाची जय्यत तयारी! जाणून घ्या तिथी, शुभ मुहूर्त आणि पूजा विधी..
पुणे : भाद्रपद महिन्यातील शुक्ल पक्षाच्या चतुर्थीला गणेश चतुर्थी साजरी केली जाते. यंदा १४ सप्टेंबर २०२६ रोजी गणेश चतुर्थी मोठ्या उत्साहात साजरी होणार आहे. गणेशोत्सवासाठी आतापासूनच घराघरांत आणि सार्वजनिक गणेश मंडळांमध्ये तयारीला सुरुवात झाली आहे.
हिंदू धर्मात गणेश चतुर्थीला विशेष महत्त्व आहे. हा दिवस गणपती बाप्पांचा जन्मदिवस म्हणून साजरा केला जातो. सुख, समृद्धी आणि ज्ञानाचे दैवत असलेल्या गणपतीची पूजा करण्यासाठी हा दिवस अत्यंत शुभ मानला जातो. गणेश चतुर्थीपासून देशभरात दहा दिवस गणेशोत्सव साजरा केला जातो.
या काळात घराघरांत गणपतीच्या मूर्तीची प्रतिष्ठापना केली जाते. धार्मिक विधी, मंत्रोच्चार आणि आरती करून बाप्पांची मनोभावे पूजा केली जाते.
गणेश चतुर्थी २०२६ : तिथी आणि पूजा मुहूर्त
पंचांगानुसार, भाद्रपद शुक्ल चतुर्थी तिथी १४ सप्टेंबर रोजी सकाळी ७ वाजून ६ मिनिटांनी सुरू होईल आणि १५ सप्टेंबर रोजी सकाळी ७ वाजून ४४ मिनिटांनी समाप्त होईल.
चतुर्थी तिथी १५ सप्टेंबरच्या सकाळपर्यंत असली, तरी गणपतीची स्थापना १४ सप्टेंबर रोजीच केली जाणार आहे. गणेश स्थापना केवळ सूर्योदयाच्या तिथीवर ठरत नाही, तर मध्याह्न काळात असलेल्या चतुर्थी तिथीलाही विशेष महत्त्व दिले जाते.
धार्मिक मान्यतेनुसार, श्रीगणेशाचा जन्म मध्याह्न काळात झाला होता. त्यामुळे १४ सप्टेंबर रोजी मध्याह्न काळात चतुर्थी तिथी उपलब्ध असल्याने याच दिवशी गणपतीची स्थापना करणे शुभ मानले जाते.
१४ सप्टेंबर रोजी सकाळी ११ वाजून २० मिनिटांपासून दुपारी १ वाजून ४८ मिनिटांपर्यंत गणपतीची प्राणप्रतिष्ठा आणि पूजा करता येईल.
घरगुती किंवा सार्वजनिक गणपतीची मूर्ती यापूर्वी आणली असली, तरी मुख्य प्राणप्रतिष्ठा आणि पूजा स्थानिक मध्याह्न मुहूर्तानुसार करणे श्रेष्ठ मानले जाते.
गणेश चतुर्थीचे धार्मिक महत्त्व
गणेश चतुर्थी हा हिंदू धर्मातील प्रमुख सणांपैकी एक आहे. भाद्रपद शुक्ल चतुर्थीपासून सुरू होणारा गणेशोत्सव अनंत चतुर्दशीपर्यंत चालतो.
या दिवशी गणपती बाप्पांची स्थापना करून त्यांची मनोभावे पूजा केली जाते. बाप्पांच्या आगमनामुळे घरात सुख, समृद्धी आणि सकारात्मक ऊर्जा येते, अशी भक्तांची श्रद्धा आहे. वर्षभरातील २४ चतुर्थींमध्ये भाद्रपद महिन्यातील गणेश चतुर्थीला विशेष महत्त्व आहे.
गणेश चतुर्थीची पूजा कशी करावी?
गणपती बाप्पांच्या स्थापनेसाठी सकाळी लवकर उठून स्नान करून स्वच्छ कपडे परिधान करावेत. त्यानंतर पूजेची जागा स्वच्छ करून पुढीलप्रमाणे पूजा करता येईल.
लाल किंवा पिवळ्या रंगाचे कापड लाकडी पाटावर अंथरावे.
पाट फुलांनी सजवावा.
त्यावर गंगाजल शिंपडून गणपतीची मूर्ती स्थापित करावी.
दिवा लावून गणपतीला गुलाल आणि कुंकवाचा टिळा लावावा.
गणपतीला वस्त्र, मोदक किंवा लाडू, पिवळी फुले अर्पण करावीत.
पान-सुपारी, लवंग आणि पाच प्रकारची फळे अर्पण करावीत.
गणपतीची आरती करून नैवेद्य दाखवावा आणि प्रसाद वाटावा.
काही भक्त बाप्पांच्या आगमनाचा आनंद साजरा करण्यासाठी घरात कीर्तन, भजन तसेच इतर धार्मिक कार्यक्रमांचे आयोजनही करतात.
गणपती विसर्जन २०२६ : महत्त्वाच्या तारखा
दहा दिवसांच्या गणेशोत्सवाची सांगता शुक्रवार, २५ सप्टेंबर २०२६ रोजी अनंत चतुर्दशीला होणार आहे. अनंत चतुर्दशी तिथी २४ सप्टेंबर रोजी रात्री ११ वाजून १८ मिनिटांनी सुरू होऊन २५ सप्टेंबर रोजी रात्री ११ वाजून ६ मिनिटांनी समाप्त होईल.
गणपती विसर्जनाच्या प्रमुख तारखा पुढीलप्रमाणे आहेत :
दीड दिवसाचे विसर्जन: १५ सप्टेंबर २०२६
तिसऱ्या दिवसाचे विसर्जन: १६ सप्टेंबर २०२६
पाचव्या दिवसाचे विसर्जन: १८ सप्टेंबर २०२६
सातव्या दिवसाचे विसर्जन: २० सप्टेंबर २०२६
अनंत चतुर्दशीचे मुख्य विसर्जन: २५ सप्टेंबर २०२६
गणपती बाप्पांचे मंत्र
गणेश चतुर्थीच्या पूजेला गणपतीच्या मंत्रजपाने सुरुवात केली जाते. भक्त पुढील मंत्रांचा जप करू शकतात :
ॐ गणेशाय नमः।
ॐ गं गणपतये नमः।
तसेच गणपतीची आरती, विनायक कथा आणि श्रीगणेश स्तोत्राचे पठण केले जाते. पूजा झाल्यानंतर बाप्पांना नैवेद्य दाखवून प्रसादाचे वाटप केले जाते. श्रद्धेनुसार अनेक भक्त गणेशोत्सवाच्या काळात घरात भजन आणि कीर्तनाचे आयोजन करून भक्तिमय वातावरणात बाप्पांची आराधना करतात.
