लाडकी बहीण सुरूच; पण महिलांच्या ७ योजनांना ब्रेक! चार योजना बंद, तीन गुंडाळणार; कोणाला मिळणार थकीत पैसे?
मुंबई : राज्यातील महिला आणि बालकांसाठी राबविण्यात येणाऱ्या सात कल्याणकारी योजनांबाबत राज्य सरकारने महत्त्वाचा निर्णय घेतला आहे. कमी खर्च, निधीची मागणी नसणे आणि लाभार्थ्यांकडून अपेक्षित प्रतिसाद न मिळणे या कारणांमुळे चार योजनांची अंमलबजावणी बंद करण्यात आली असून, अन्य तीन योजनांचे स्वतंत्र अर्थसंकल्पीय लेखाशीर्ष टप्प्याटप्प्याने रद्द करण्याची प्रक्रिया सुरू आहे. विशेष म्हणजे, या निर्णयाची चर्चा सुरू असतानाच मुख्यमंत्री माझी लाडकी बहीण योजना बंद होणार का, असा प्रश्न उपस्थित होत आहे. मात्र, उपलब्ध वृत्तांनुसार लाडकी बहीण योजनेत या निर्णयामुळे बदल झालेला नाही.
कोणत्या सात योजनांना बसणार कात्री?
महिला व बालविकास विभागाच्या सात योजनांमध्ये पुढील योजनांचा समावेश आहे.
१. माझी कन्या भाग्यश्री योजना
२. महिलांसाठी बहुउद्देशीय सामाजिक केंद्रे
३. जिल्हा परिषदांमार्फत महिला मंडळांना अनुदान
४. देवदासींच्या मुलांच्या पुनर्वसनासाठी आर्थिक साह्य
५. वीजजोडणी नसलेल्या अंगणवाड्यांसाठी सौरऊर्जा संच
६. निवारागृहे चालविणाऱ्या स्वयंसेवी संस्थांना आर्थिक साह्य
७. करोनामुळे अनाथ झालेल्या बालकांसाठी आर्थिक मदत
१६ ऑक्टोबरपासून एका योजनेला पूर्णविराम
महिलांसाठी बहुउद्देशीय सामाजिक केंद्रे ही योजना खर्चात घट झाल्यामुळे १६ ऑक्टोबरपासून बंद करण्यात आल्याचे वृत्त आहे. जिल्हा परिषदांमार्फत महिला मंडळांना अनुदान देण्याची योजना आणि देवदासींच्या मुलांच्या पुनर्वसनासाठीचे साह्य यांना निधीची मागणी किंवा पुरेसा प्रतिसाद मिळत नसल्याचे कारण देण्यात आले आहे. वीजजोडणी नसलेल्या अंगणवाड्यांना सौरऊर्जा संच देण्याची योजनाही बंद करण्याचा निर्णय घेण्यात आला आहे.
अंगणवाड्यांमधील वीजखर्चासाठी केंद्र सरकारकडून दरमहा ५०० रुपयांची तरतूद असल्याचे या निर्णयामागील कारणांपैकी एक असल्याचे वृत्तात नमूद आहे. मात्र, प्रत्यक्षात वीजजोडणी नसलेल्या अंगणवाड्यांमध्ये याचा परिणाम कसा होणार, हा महत्त्वाचा प्रश्न आहे.
‘माझी कन्या भाग्यश्री’ऐवजी ‘लेक लाडकी’ योजना
मुलींच्या जन्माला प्रोत्साहन देणे आणि त्यांच्या शिक्षणाला आर्थिक आधार देणे या उद्देशाने सुरू असलेली माझी कन्या भाग्यश्री योजना यापूर्वीच बदलण्यात आली आहे. तिच्या जागी १ एप्रिल २०२३ पासून लेक लाडकी योजना सुरू करण्यात आली. त्यामुळे जुन्या योजनेचे स्वतंत्र अर्थसंकल्पीय लेखाशीर्ष रद्द करण्याची प्रक्रिया आता पुढे नेण्यात येत आहे.
मात्र, ३१ मार्च २०२३ पर्यंत पात्र ठरलेल्या लाभार्थ्यांची प्रलंबित देयके मार्च २०२७ अखेरपर्यंत अदा करण्याचे निर्देश देण्यात आल्याचे वृत्त आहे. त्यानंतर आर्थिक वर्ष २०२७-२८ पासून जुन्या योजनेचे लेखाशीर्ष कायमचे रद्द करण्याचे नियोजन आहे. त्यामुळे जुन्या योजनेतील पात्र लाभार्थ्यांची थकीत रक्कम आणि नवीन अर्जदारांची पात्रता या दोन बाबी वेगवेगळ्या आहेत.
लाडकी बहीण योजनेच्या लाभावर परिणाम होणार का?
महिलांना दरमहा १,५०० रुपयांचा सन्मान निधी देणारी मुख्यमंत्री माझी लाडकी बहीण योजना या सात योजनांच्या यादीत नाही. उपलब्ध वृत्तांनुसार, या निर्णयामुळे लाडकी बहीण योजनेत कोणताही बदल करण्यात आलेला नाही. त्यामुळे सात योजना बंद करण्याच्या बातमीवरून लाडकी बहीण योजनाही बंद झाली, असा निष्कर्ष काढणे चुकीचे ठरेल.
दरम्यान, निवारागृह चालविणाऱ्या स्वयंसेवी संस्थांना साह्य आणि करोनामुळे अनाथ झालेल्या बालकांच्या आर्थिक मदतीसंदर्भातील योजनांबाबत अंमलबजावणीची नेमकी तारीख, पात्र लाभार्थ्यांचे पुढील हक्क आणि थकीत रकमांबाबत स्पष्टता महत्त्वाची ठरणार आहे. संबंधित लाभार्थ्यांनी आपल्या योजनेची सद्यस्थिती आणि प्रलंबित देयकांबाबत महिला व बालविकास विभागाकडून अधिकृत माहिती तपासणे आवश्यक आहे.
सात योजनांमधील बदलांचा परिणाम नेमका कोणावर आणि कधी होणार, याबाबत शासन निर्णयातील तपशील महत्त्वाचा आहे. त्यामुळे योजना बंद झाल्याची माहिती आणि विद्यमान लाभार्थ्यांचे लाभ थांबविण्याचा निर्णय या दोन्ही गोष्टी एकच समजणे टाळावे.
