हळद-जिऱ्यापासून मोहरीपर्यंत FDA ची नजर! भेसळखोरांची खैर नाही, तुकाराम मुंढेंचा कडक पवित्रा..
मुंबई : महाराष्ट्रात अन्नपदार्थांमधील भेसळीचा प्रश्न पुन्हा ऐरणीवर आला आहे. दूध आणि दुग्धजन्य पदार्थांनंतर आता मसाल्यांच्या गुणवत्तेकडे अन्न व औषध प्रशासनाचे (FDA) लक्ष असल्याची माहिती समोर आली आहे.
मसाला उत्पादक, विक्रेते, घाऊक व्यापारी आणि हॉटेल व्यावसायिकांनी अन्न सुरक्षा नियमांचे पालन करणे आवश्यक आहे. नियमांचे उल्लंघन आढळल्यास संबंधितांवर कायद्यानुसार कारवाई होऊ शकते.
मसाल्यांमध्ये कृत्रिम रंगांचा वापर करणे, निकृष्ट दर्जाचे पदार्थ मिसळणे आणि पॅकिंगवर दिशाभूल करणारी माहिती देणे यांसारख्या प्रकारांना आळा घालण्यावर भर दिला जात आहे. मात्र, सुट्या मसाल्यांच्या विक्रीवर पूर्ण बंदी घालण्यात आल्याचा दावा अधिकृत आदेशातून तपासणे आवश्यक आहे.
हळद, तिखटापासून काळीमिरीपर्यंत लक्ष
हळद, तिखट, मिरची, दालचिनी, काळीमिरी आणि खसखस यांसारख्या मसाल्यांच्या उत्पादनापासून ते विक्रीपर्यंतच्या प्रक्रियेत गुणवत्ता आणि स्वच्छता राखणे महत्त्वाचे आहे. मसाल्यांमध्ये भेसळ करून ग्राहकांच्या आरोग्याला धोका निर्माण होत असल्याचे आढळल्यास संबंधितांवर कारवाई होऊ शकते.
त्यामुळे उत्पादक आणि विक्रेत्यांनी मसाल्यांची साठवणूक, हाताळणी, पॅकिंग आणि विक्री करताना लागू असलेल्या अन्न सुरक्षा मानकांचे पालन करणे गरजेचे आहे.
मसाल्यांमध्ये कोणत्या गोष्टींना मनाई?
कृत्रिम रंगांचा वापर: मसाल्यांना अधिक आकर्षक रंग देण्यासाठी प्रतिबंधित कृत्रिम किंवा औद्योगिक रंगांचा वापर करता येत नाही.
निकृष्ट पदार्थांची भेसळ: मसाल्यांमध्ये निकृष्ट दर्जाचे किंवा नियमबाह्य पदार्थ मिसळणे हा गंभीर प्रकार ठरू शकतो.
स्वच्छतेकडे दुर्लक्ष नको: मसाल्यांचे उत्पादन आणि साठवणूक करण्याची जागा स्वच्छ, कोरडी आणि सुरक्षित असणे आवश्यक आहे.
पॅकिंगवरील माहिती अचूक हवी: पॅकेटवर उत्पादकाची माहिती, परवाना तपशील आणि नियमानुसार आवश्यक असलेली इतर माहिती स्पष्टपणे नमूद करणे गरजेचे आहे.
खोट्या दाव्यांवर कारवाई: ग्राहकांची दिशाभूल करणारे दावे किंवा चुकीची माहिती देणे नियमांचे उल्लंघन ठरू शकते.
Ethylene Oxide च्या वापरावरही लक्ष
मसाल्यांच्या प्रक्रियेत वापरल्या जाणाऱ्या इथिलीन ऑक्साईड (Ethylene Oxide) या रसायनाबाबतही अन्न सुरक्षा यंत्रणांकडून लक्ष दिले जाते. या रसायनाचा वापर संबंधित नियम आणि मानकांनुसारच असणे आवश्यक आहे. मसाल्यांमध्ये प्रतिबंधित किंवा असुरक्षित पद्धतीने रसायनांचा वापर झाल्याचे आढळल्यास नियमानुसार कारवाई होऊ शकते.
भेसळ केल्यास किती शिक्षा होऊ शकते?
अन्न सुरक्षा व मानके कायदा, २००६ अंतर्गत अन्नपदार्थांमधील भेसळ आणि नियमांचे उल्लंघन यासाठी गुन्ह्याच्या स्वरूपानुसार दंडात्मक तसेच फौजदारी कारवाईची तरतूद आहे. काही गंभीर प्रकरणांमध्ये कारावास आणि मोठा दंडही होऊ शकतो.
मात्र, प्रत्येक प्रकरणात ठरावीक कालावधीचा तुरुंगवास आणि ठरावीक रकमेचा दंड होतो, असे सरसकट म्हणता येत नाही. शिक्षेचे स्वरूप संबंधित गुन्हा, त्याची गंभीरता आणि लागू कायदेशीर तरतुदींवर अवलंबून असते.
ग्राहकांनी मसाले खरेदी करताना काय काळजी घ्यावी?
मसाले खरेदी करताना पॅकेटवरील माहिती, उत्पादकाचे नाव, परवाना तपशील आणि उत्पादनाची गुणवत्ता तपासावी. भेसळीचा संशय आल्यास अन्न व औषध प्रशासनाकडे तक्रार करता येते.
ग्राहकांना सुरक्षित आणि दर्जेदार अन्न मिळावे यासाठी उत्पादक, विक्रेते आणि हॉटेल व्यावसायिकांनी नियमांचे पालन करणे आवश्यक आहे. त्यामुळे मसाल्यांच्या गुणवत्तेबाबत प्रशासनाच्या पुढील कारवाईकडे लक्ष लागले आहे.
