UPI वापरणाऱ्यांनो, लक्ष द्या! दिवाळीनंतर पेमेंटवर शुल्क लागू होणार, NPCI चा मोठा निर्णय

मुंबई : डिजिटल व्यवहार करणाऱ्या नागरिकांसाठी महत्त्वाची बातमी समोर आली आहे. भारतीय राष्ट्रीय भुगतान निगम (NPCI) ने मंगळवारी, 13 ऑक्टोबर 2026 रोजी स्पष्ट केले की, यूपीआयद्वारे होणाऱ्या निवडक मर्चेंट व्यवहारांवर मर्चेंट डिस्काउंट रेटशुल्क दिवाळीनंतर लागू केले जाईल.

देशातील सणासुदीचा काळ आणि ग्राहकांची वाढती खरेदी लक्षात घेऊन हा निर्णय घेण्यात आल्याचे एनपीसीआयने अधिकृत निवेदनात नमूद केले आहे. मात्र, ही शुल्क व्यवस्था नेमकी कोणत्या तारखेपासून लागू होणार, याची घोषणा अद्याप करण्यात आलेली नाही. याबाबतची तारीख स्वतंत्रपणे जाहीर केली जाणार आहे.

15 ऑक्टोबरपासून नियम लागू होणार असल्याची होती चर्चा

सुरुवातीला ही नवीन व्यवस्था 15 ऑक्टोबरपासून लागू होण्याची शक्यता व्यक्त केली जात होती. मात्र, सणासुदीचा काळ आणि ग्राहकांची सोय लक्षात घेऊन आता दिवाळीनंतरच याची अंमलबजावणी करण्याचा निर्णय घेण्यात आला आहे. शुल्काचा नेमका दर आणि त्यासंबंधीच्या मर्यादांबाबत अद्याप अंतिम अधिकृत माहिती समोर आलेली नाही.

निवडक UPI व्यवहारांवर MDR शुल्क

एनपीसीआयच्या यूपीआय अँड सर्व्हिसेस स्टीयरिंग कमिटीच्या 13 ऑक्टोबर रोजी झालेल्या बैठकीत निवडक पर्सन-टू-मर्चेंट (P2M) यूपीआय व्यवहारांवर एमडीआर शुल्क लागू करण्याबाबत निर्णय घेण्यात आल्याचे सांगण्यात आले आहे.

P2M व्यवहार म्हणजे ग्राहकाने यूपीआयच्या माध्यमातून एखाद्या दुकानदाराला किंवा व्यावसायिकाला केलेले पेमेंट. त्यामुळे प्रस्तावित शुल्क सर्व यूपीआय व्यवहारांवर लागू होणार नसून निवडक व्यापारी व्यवहारांपुरते मर्यादित असेल.

2,000 रुपयांपेक्षा जास्तच्या पेमेंटवर शुल्क?

वृत्तसंस्थांच्या सूत्रांनुसार, 2,000 रुपयांपेक्षा जास्त रकमेच्या निवडक मर्चेंट यूपीआय व्यवहारांवर 0.4 टक्के एमडीआर शुल्क आकारण्याचा प्रस्ताव होता. याआधी ही व्यवस्था 15 ऑक्टोबरपासून लागू होण्याची चर्चा होती. मात्र, आता दिवाळीनंतरच तिची अंमलबजावणी होणार असल्याचे सांगण्यात आले आहे.

MDR शुल्क म्हणजे नेमकं काय?

मर्चेंट डिस्काउंट रेट (MDR) म्हणजे डिजिटल पेमेंट प्रक्रिया पूर्ण करण्यासाठी व्यापाऱ्याकडून आकारले जाणारे शुल्क. या प्रस्तावाची अंमलबजावणी झाल्यानंतर निवडक व्यापारी यूपीआय व्यवहारांवर त्याचा परिणाम होऊ शकतो.

मात्र, या शुल्काचा थेट भार ग्राहकांवर पडणार की नाही, हे अंतिम नियम आणि शुल्कासंबंधीच्या मार्गदर्शक तत्त्वांवर अवलंबून असेल.

NPCI च्या निवेदनात काय म्हटलंय?

मुंबई येथून 13 ऑक्टोबर 2026 रोजी जारी करण्यात आलेल्या निवेदनानुसार, आगामी सणासुदीचा काळ लक्षात घेऊन निवडक P2M यूपीआय व्यवहारांवरील MDR शुल्क दिवाळीनंतर लागू केले जाईल. यासाठीची निश्चित तारीख योग्य वेळी जाहीर करण्यात येणार आहे.

सध्या ग्राहकांना दिलासा

सध्या एवढेच स्पष्ट झाले आहे की, ही व्यवस्था निवडक मर्चेंट यूपीआय व्यवहारांसाठी असेल. नेमक्या कोणत्या व्यवहारांवर शुल्क आकारले जाणार, त्याचा दर किती असेल आणि प्रत्यक्ष अंमलबजावणी कधी होणार, याबाबतची सविस्तर माहिती अद्याप जाहीर झालेली नाही. त्यामुळे नागरिक आणि व्यापाऱ्यांना अंतिम नियमांची प्रतीक्षा करावी लागणार आहे.