महापूर, शेकडो मृत्यू अन् भेंडवळची भविष्यवाणी; नेपाळच्या संकटाशी खरंच आहे का ‘त्या’ संकेताचा संबंध?

बुलढाणा : नेपाळमध्ये काही दिवसांपूर्वी आलेल्या भीषण जलप्रलयाने मोठ्या प्रमाणात हाहाकार उडाला आहे. या नैसर्गिक आपत्तीत शेकडो जणांचा मृत्यू झाल्याचं सांगितलं जात असून हजारो नागरिक बेपत्ता असल्याची माहिती आहे. अनेक गावांमध्ये पाणी आणि पुराच्या तडाख्यामुळे मोठं नुकसान झालं असून असंख्य कुटुंबांवर संकट ओढावलं आहे. या घटनेनंतर महाराष्ट्रातील बुलढाणा जिल्ह्यातील भेंडवळच्या पारंपरिक मांडणीची चर्चा पुन्हा रंगली आहे.

भेंडवळ येथे दरवर्षी अक्षय तृतीयेच्या आसपास पारंपरिक पद्धतीने मांडणी केली जाते. देशातील पाऊसमान, शेती, राजकीय परिस्थिती आणि नैसर्गिक घडामोडींबाबत या मांडणीतून संकेत मिळत असल्याची स्थानिक श्रद्धा आहे. यंदा 20 एप्रिल 2026 रोजी ही मांडणी करण्यात आली होती. त्यावेळी देशातील तसेच परदेशातील पावसाची स्थिती आणि काही नैसर्गिक संकटांबाबत संकेत देण्यात आल्याचा दावा केला जातो.

यंदाच्या मांडणीनुसार जूनमध्ये चांगला पाऊस होण्याचे, जुलैमध्ये पाऊस साधारण राहण्याचे, तर ऑगस्ट आणि सप्टेंबरमध्ये पावसाचा जोर काही प्रमाणात कमी होण्याचे संकेत असल्याचं सांगितलं जातं. त्याचबरोबर काही भागांमध्ये पूरस्थिती निर्माण होण्याची शक्यताही व्यक्त करण्यात आली होती. महाराष्ट्रातील पावसाच्या प्रत्यक्ष स्थितीशी या अंदाजांची तुलना केली जात असल्याने भेंडवळची भविष्यवाणी चर्चेत आली आहे.

या सगळ्यात सर्वाधिक लक्ष वेधून घेणारी बाब म्हणजे मांडणीतील ‘पुरी’. पारंपरिक समजुतीनुसार घटावर ठेवण्यात आलेली पुरी पृथ्वीचं प्रतीक मानली जाते. यंदाच्या मांडणीत ही पुरी गायब झाल्याचं सांगितलं जात आहे. पुरी गायब होणे म्हणजे पृथ्वीवर मोठी नैसर्गिक आपत्ती येण्याचा संकेत, अशी भेंडवळच्या परंपरेतील धारणा आहे.

नेपाळमध्ये अचानक निर्माण झालेल्या भीषण पूरस्थितीनंतर या घटनेचा संबंध ‘गायब झालेल्या पुरी’शी जोडला जात आहे. विशेष म्हणजे नेपाळमधील संकट आणि भेंडवळच्या मांडणीत व्यक्त झालेल्या नैसर्गिक आपत्तीच्या संकेतांमध्ये साम्य असल्याचा दावा केला जात आहे. त्यामुळे ‘भेंडवळच्या मांडणीत नेपाळसारख्या संकटाचा संकेत आधीच मिळाला होता का?’ असा सवाल उपस्थित होत आहे.

मात्र, भेंडवळच्या पारंपरिक मांडणीला वैज्ञानिक भविष्यवाणीचा अधिकृत आधार नाही. त्यामुळे नेपाळमध्ये आलेला महापूर आणि भेंडवळच्या मांडणीतील संकेत यांच्यात थेट कारणसंबंध असल्याचं सिद्ध झालेलं नाही. ही तुलना सध्या श्रद्धा, परंपरा आणि चर्चेच्या आधारावर केली जात आहे.

दरम्यान, महाराष्ट्राबाबत करण्यात आलेल्या अंदाजांचीही चर्चा सुरू आहे. जूनमध्ये काही भागांत चांगला पाऊस, जुलैमध्ये तुलनेने सामान्य पाऊस आणि त्यानंतर पावसाचा जोर कमी होण्याचे संकेत देण्यात आल्याचं सांगितलं जातं. प्रत्यक्ष हवामानातील बदलांमुळे या अंदाजांकडे पुन्हा लक्ष वेधलं गेलं आहे.

त्यामुळे नेपाळच्या जलप्रलयानंतर भेंडवळची यंदाची मांडणी पुन्हा चर्चेच्या केंद्रस्थानी आली आहे. ‘पुरी’ गायब होण्यापासून पूरस्थितीच्या संकेतांपर्यंत अनेक बाबींची नेपाळमधील संकटाशी सांगड घातली जात असली, तरी हे खरंच भाकीत होतं की केवळ योगायोग, यावर अद्याप ठोस वैज्ञानिक निष्कर्ष नाही.