अधिक मासात आईची ओटी का भरतात? परंपरा, श्रद्धा आणि नात्यांचा भावनिक संगम; जाणून घ्या धार्मिक महत्त्व
पुणे : अधिक मास सुरू झाला की घराघरांत पूजा, दानधर्म, जप-तप आणि धार्मिक विधींना वेग येतो. पण या सगळ्यात एक अशी परंपरा आहे, जी केवळ धर्मापुरती मर्यादित नसून आई-मुलीच्या नात्यातील ममत्व, आदर आणि कृतज्ञतेची जाणीव करून देते. ती म्हणजे “आईची ओटी भरणे”. अधिक मासात विवाहित मुली माहेरी जाऊन आईची ओटी भरतात, तिचे आशीर्वाद घेतात आणि आयुष्यभर दिलेल्या मायेबद्दल कृतज्ञता व्यक्त करतात. त्यामुळे ही परंपरा आजही अनेक कुटुंबांत श्रद्धेने जपली जाते.
हिंदू धर्मात अधिक मासाला “पुरुषोत्तम मास” असेही म्हटले जाते. चांद्र आणि सौर कालगणनेतील तफावत भरून काढण्यासाठी साधारण प्रत्येक दोन वर्षे आठ महिन्यांनी हा अतिरिक्त महिना येतो. धार्मिक मान्यतेनुसार भगवान विष्णूंनी या महिन्याला विशेष महत्त्व दिले असल्याने हा काळ दान, उपवास, नामस्मरण, ग्रंथवाचन आणि सेवाभावासाठी अत्यंत पुण्यदायी मानला जातो. २०२६ मध्ये अधिक मास १७ मे ते १५ जून दरम्यान आहे.
या महिन्यात अनेक ठिकाणी जावयाचा मान, वाण देणे, अन्नदान, धार्मिक विधी यांसोबत “आईची ओटी भरणे” ही परंपराही मोठ्या श्रद्धेने पाळली जाते. भारतीय संस्कृतीत आईला साक्षात लक्ष्मीचे रूप मानले जाते. जन्मापासून मुलांच्या प्रत्येक सुख-दुःखात उभ्या राहणाऱ्या आईबद्दल आदर व्यक्त करण्याचा हा एक संस्कार मानला जातो. त्यामुळे विवाहित मुली विशेषतः अधिक मासात आईला भेट देऊन तिच्या ओटीत हळद, कुंकू, तांदूळ, नारळ, फळे, साडी किंवा वस्त्र आणि दक्षिणा ठेवतात.
काही भागांत मंगळवार किंवा शुक्रवार हा दिवस शुभ मानून ओटी भरली जाते. मात्र यासाठी कोणतेही कठोर शास्त्रीय बंधन नसून स्थानिक परंपरा, कुटुंबाची पद्धत आणि श्रद्धेनुसार विधी केला जातो. अनेक कुटुंबांत अविवाहित मुलीही आईचा सन्मान म्हणून ही परंपरा पाळतात.
धर्मशास्त्रांमध्ये दानाचा अर्थ केवळ वस्तू देणे असा नाही, तर त्याग, करुणा, कृतज्ञता आणि नाती दृढ करण्यामागचा भाव महत्त्वाचा मानला जातो. त्यामुळे अधिक मासात केलेले दान हे दिखाव्यासाठी नव्हे, तर निःस्वार्थ भावनेने करण्याचे सांगितले जाते. “दानामागचा भाव मोठा” हीच या परंपरेची खरी शिकवण मानली जाते.
अधिक मासातील ३३ दानांची परंपराही याच विचारातून पुढे आली आहे. समाजोपयोग, गरजूंना मदत, कुटुंबातील नाती घट्ट करणे आणि मनशुद्धी साधणे हा या महिन्यामागचा मुख्य संदेश मानला जातो. त्यामुळेच आईची ओटी भरणे हा केवळ धार्मिक विधी नसून आईच्या त्यागाची आठवण करून देणारा आणि कुटुंबातील प्रेम अधिक दृढ करणारा भावनिक संस्कार मानला जातो.
