उन्हाळ्यातील मोठी चूक टाळा! थंड वाटणारे पदार्थ खरं तर उष्ण—फायदे तोटे समजून घ्या…
पुणे : उन्हाळ्याच्या दिवसांत शरीराला थंडावा मिळावा म्हणून आपण अनेक पदार्थांचा आहारात समावेश करतो. मात्र, जे पदार्थ आपल्याला बाहेरून थंड वाटतात, तेच काही वेळा शरीरात उष्णता वाढवण्याचं काम करतात, ही बाब अनेकांना माहिती नसते. अशा गैरसमजुतीमुळे आपण नकळतपणे आरोग्यावर विपरीत परिणाम करणारे आहार घेत असतो.
उष्णतेच्या दिवसांत योग्य आहाराची निवड करणं अत्यंत महत्त्वाचं असतं. काही पदार्थ तात्पुरता थंडावा देतात, पण शरीराच्या आत उष्णता निर्माण करून डिहायड्रेशन, अॅसिडिटी किंवा थकवा यांसारख्या समस्या वाढवू शकतात. त्यामुळे ‘थंड’ वाटणाऱ्या प्रत्येक पदार्थाचा शरीरावर होणारा परिणाम समजून घेणं गरजेचं आहे.
चला तर मग, अशाच काही सामान्य पदार्थांचे खरे गुणधर्म आणि ते शरीरावर नेमका कसा परिणाम करतात, हे सविस्तर जाणून घेऊया.
उन्हाचा कडाका वाढला की दही भात, लस्सी किंवा रायत्याच्या स्वरूपात दह्याचा वापर मोठ्या प्रमाणावर वाढतो. दही पचनक्रियेसाठी उपयुक्त असलं तरी त्याचा मूळ स्वभाव शरीरात उष्णता निर्माण करणारा असतो. विशेषतः दह्यातील आम्लधर्मी घटकांमुळे रात्रीच्या वेळी त्याचं सेवन टाळणं आरोग्यासाठी अधिक योग्य ठरतं.
याचप्रमाणे, आईस्क्रीम आणि इतर गोठवलेले पदार्थ कडक उन्हापासून तात्पुरता आराम देतात, पण त्यांचा शरीरावरचा परिणाम वेगळाच असतो. अनेकजण सरबतांमध्ये बर्फ टाकून पितात; मात्र बर्फ वरवर थंडावा देत असला तरी शरीराच्या तापमानात असंतुलन निर्माण करून उलट त्रास वाढवू शकतो.
काळ्या हरभऱ्यांपासून तयार होणारे सत्तू हे उन्हाळ्यात लोकप्रिय पेय असलं तरी मूळ हरभरे उष्ण प्रकृतीचे असतात. मात्र भाजण्याच्या प्रक्रियेमुळे त्यांची उष्णता कमी होते आणि सत्तू थंडावा देणारा, तसेच प्रथिनांचा चांगला स्रोत ठरतो.
तसंच, रोजच्या आहारात वापरलं जाणारं देशी तूप शरीराला आराम देत असल्यामुळे थंड मानलं जातं. पण प्रत्यक्षात तूप मध्यम उष्ण प्रकृतीचं असतं. योग्य प्रमाणात सेवन केल्यास ते शरीरासाठी उपयुक्त ठरतं आणि आवश्यक जीवनसत्त्वेही पुरवते.
द्राक्षांपासून तयार होणाऱ्या मनुकांबाबतही अनेक गैरसमज आहेत. या सुक्या मेव्यामध्ये लोहासारखी खनिजे मुबलक प्रमाणात असतात, जी शरीराला ऊर्जा देतात आणि उष्णता वाढवण्यास मदत करतात.
उन्हाळ्यात उपलब्ध असणारी टरबूज, खरबूज, पीच, आलुबुखारा यांसोबतच जर्दाळू हे फळही मोठ्या प्रमाणात खाल्ले जाते. मात्र ताजं किंवा सुकवलेलं जर्दाळू शरीरात उष्णता वाढवू शकतं, ही बाब अनेकांना माहिती नसते. तरीही त्यातील लोहामुळे हिमोग्लोबिन वाढवण्यासाठी ते अत्यंत फायदेशीर ठरतं.
चवीला गोड आणि रसाळ वाटणारी लिची खाल्ल्यावर ताजेपणा आणि थंडावा जाणवतो. मात्र प्रत्यक्षात उन्हाळ्यात मिळणारं हे फळ स्वभावाने उष्ण मानलं जातं. त्यामुळे अनेकदा “थंड फळ” असा समज असला तरी त्याचा शरीरावर होणारा परिणाम वेगळा असू शकतो.
असं असलं तरी लिचीचे आरोग्यदायी फायदे खूप मोठे आहेत. नियमित प्रमाणात सेवन केल्यास त्वचेचं आरोग्य सुधारण्यास मदत होते आणि शरीराची रोगप्रतिकारक शक्तीही वाढते.
याशिवाय हृदयाचं कार्य सुरळीत ठेवण्यासाठी आणि शरीराला ऊर्जा देण्यासाठीही लिची उपयुक्त ठरते. त्यामुळे तिचा योग्य प्रमाणात आहारात समावेश केल्यास ती उष्ण प्रकृतीची असूनही आरोग्यासाठी फायदेशीर ठरू शकते.
