सुनेत्रा पवार यांच्या वाढदिवसाच्या पूर्वसंध्येला ‘दादां’च्या स्वीय सहाय्यकाकडून वहिनींच्या कार्याची खास पोस्ट; ‘कर्तव्याची वाट ते संवेदनशील वाटचाल’मधून कर्तृत्वाला दिला उजाळा..
बारामती : महाराष्ट्राच्या राजकीय आणि सामाजिक वर्तुळात सुनेत्रा अजित पवार यांचा प्रवास विविध कारणांनी चर्चेत राहिला आहे. ग्रामविकास, महिला सबलीकरण, पर्यावरण संवर्धन आणि शैक्षणिक क्षेत्रातील सहभाग अशा विविध माध्यमांतून त्यांनी सार्वजनिक जीवनात आपली ओळख निर्माण केली. अजित पवार यांच्या निधनानंतर निर्माण झालेल्या कठीण परिस्थितीत सार्वजनिक जबाबदारी स्वीकारत पुढे जाण्याचा त्यांचा प्रवासही महत्त्वाचा ठरला आहे.
काटेवाडीतील ग्रामविकासाच्या उपक्रमांपासून बारामती हायटेक टेक्सटाईल पार्क, पर्यावरण संवर्धनासाठी काम करणारी ‘एन्व्हायर्नमेंटल फोरम ऑफ इंडिया’ ही संस्था आणि विद्या प्रतिष्ठानमधील सहभागापर्यंत त्यांच्या कार्याचे विविध पैलू पाहायला मिळतात.
काटेवाडीच्या विकासातून ग्रामविकासाचा आदर्श
सुनेत्रा पवार यांच्या सामाजिक कार्याचा उल्लेख करताना बारामती तालुक्यातील काटेवाडी गावाचा आवर्जून उल्लेख केला जातो. ग्रामस्वच्छता, घनकचरा व्यवस्थापन, पाणी संवर्धन आणि पर्यावरणपूरक उपक्रमांच्या माध्यमातून गावाच्या विकासाला चालना देण्याचे प्रयत्न करण्यात आले.
गाव हागणदारीमुक्त करण्यासाठी शौचालयांची उभारणी, ओला आणि सुका कचरा वेगळा करण्याची व्यवस्था, तसेच कचऱ्यापासून खतनिर्मिती यांसारख्या उपक्रमांना महत्त्व देण्यात आले. गावातील स्वच्छता आणि नागरिकांचा सहभाग वाढवण्यावर भर देण्यात आला.
पाणी व्यवस्थापनासाठी पावसाचे पाणी जमिनीत मुरवणे, सांडपाण्याचा पुनर्वापर आणि जलसंधारणाच्या उपाययोजना यांसारख्या बाबींवरही लक्ष केंद्रित करण्यात आले. रस्ते, पिण्याच्या पाण्याची व्यवस्था, वृक्षलागवड आणि शाळांच्या आधुनिकीकरणासारख्या प्रयत्नांतून काटेवाडीच्या विकासाला दिशा मिळाली.
बारामती हायटेक टेक्सटाईल पार्कमधून महिला सबलीकरण
महिला सबलीकरण म्हणजे केवळ भाषणांपुरते मर्यादित न राहता महिलांना रोजगार आणि आर्थिक स्वातंत्र्याच्या संधी उपलब्ध करून देणे होय. बारामती हायटेक टेक्सटाईल पार्कच्या माध्यमातून ग्रामीण भागातील महिलांना वस्त्रोद्योग क्षेत्रात काम करण्याची संधी मिळाली.
शिवणकाम, कटिंग, टेलरिंग आणि वस्त्रनिर्मितीशी संबंधित कौशल्यांच्या आधारे महिलांना उद्योग क्षेत्राशी जोडण्याचा प्रयत्न करण्यात आला. या प्रकल्पामुळे ग्रामीण भागात रोजगारनिर्मितीला चालना मिळाली असून, सुमारे चार हजार महिलांना प्रत्यक्ष किंवा अप्रत्यक्ष रोजगार मिळत असल्याचा उल्लेख संबंधित माहितीत करण्यात आला आहे.
स्वतःच्या कष्टातून उत्पन्न मिळवण्याची संधी महिलांच्या आर्थिक स्वावलंबनासाठी महत्त्वाची ठरते. त्याचा फायदा कुटुंबाच्या आर्थिक स्थैर्याला, मुलांच्या शिक्षणाला आणि महिलांच्या निर्णयक्षमतेला होऊ शकतो. महिलांसाठी सुरक्षित कार्यस्थळ, आरोग्यविषयक सुविधा आणि पाळणाघर यांसारख्या सोयी उपलब्ध असण्याचे महत्त्वही या संदर्भात अधोरेखित होते.
‘एन्व्हायर्नमेंटल फोरम ऑफ इंडिया’च्या माध्यमातून पर्यावरण संवर्धन
वाढते शहरीकरण, औद्योगिकीकरण आणि हवामान बदलाच्या पार्श्वभूमीवर पर्यावरण संवर्धनाची गरज अधिक तीव्र झाली आहे. सुनेत्रा पवार यांच्याशी संबंधित ‘एन्व्हायर्नमेंटल फोरम ऑफ इंडिया’ या संस्थेच्या माध्यमातून पर्यावरणविषयक उपक्रम राबवण्यात आल्याचा उल्लेख आहे.
वृक्षलागवड, झाडांचे संगोपन, जलसंधारण आणि नागरिकांमध्ये पर्यावरणाविषयी जागरूकता निर्माण करणे, या बाबींवर या कार्याचा भर असल्याचे सांगितले जाते. बारामती आणि परिसरातील उजाड भागांमध्ये वृक्षलागवड करून हरित क्षेत्र वाढवण्याचे प्रयत्न, तसेच पाण्याचे संवर्धन आणि भूजल पातळी वाढवण्यासाठी उपाययोजना यांचा या उपक्रमांमध्ये समावेश असल्याचे दिलेल्या मजकुरात नमूद आहे.
प्लास्टिकचा वापर कमी करण्यासाठी जनजागृती करणे आणि कापडी पिशव्यांच्या वापराला प्रोत्साहन देणे, या माध्यमातून पर्यावरण संवर्धनासोबत रोजगारनिर्मितीची सांगड घालण्याचा प्रयत्नही करण्यात आला. महिला बचत गटांना अशा उपक्रमांशी जोडल्यास स्थानिक पातळीवर आर्थिक संधी निर्माण होऊ शकतात.
शाळा आणि महाविद्यालयांमध्ये विद्यार्थ्यांना पर्यावरण संवर्धनाचे महत्त्व समजावून सांगणे हा देखील या कार्याचा महत्त्वाचा भाग आहे. निसर्गाचे संरक्षण ही पुढील पिढीसाठी महत्त्वाची जबाबदारी आहे, हा विचार अशा उपक्रमांमधून पुढे येतो.
विद्या प्रतिष्ठानमधील योगदान
सुनेत्रा पवार यांचा शैक्षणिक क्षेत्राशीही संबंध राहिला आहे. विद्या प्रतिष्ठानच्या रूई येथील परिसराच्या उभारणीपासून त्या संस्थेच्या कामात सहभागी असल्याचा उल्लेख दिलेल्या मजकुरात आहे. संस्थेसाठी दिलेला वेळ आणि योगदान लक्षात घेऊन त्यांची विश्वस्तपदी नियुक्ती झाल्याचेही नमूद करण्यात आले आहे.
ग्रामीण भागातील विद्यार्थ्यांना शिक्षणाच्या अधिक चांगल्या संधी उपलब्ध व्हाव्यात, शैक्षणिक पायाभूत सुविधा विकसित व्हाव्यात आणि आधुनिक शिक्षणाचा लाभ मिळावा, यासाठी शैक्षणिक संस्थांची भूमिका महत्त्वाची असते. या क्षेत्रातील सहभागामुळे त्यांच्या सार्वजनिक आणि सामाजिक कार्याला आणखी एक आयाम मिळतो.
साधेपणा, संयम आणि जनतेशी जोडलेपण
सार्वजनिक जीवनात पद आणि अधिकार मिळणे महत्त्वाचे असले, तरी जनतेशी संवाद, संयम आणि जबाबदारीची जाणीव यांनाही तितकेच महत्त्व असते. सुनेत्रा पवार यांच्या व्यक्तिमत्त्वाबाबत नम्रता, साधेपणा आणि लोकांशी संवाद साधण्याची वृत्ती या गुणांचा उल्लेख केला जातो.
कार्यकर्त्यांच्या अडचणी समजून घेणे, नागरिकांच्या प्रश्नांकडे लक्ष देणे आणि विविध घटकांना सोबत घेऊन काम करणे, या बाबी नेतृत्वासाठी महत्त्वाच्या ठरतात. युवक, शेतकरी, कष्टकरी आणि महिलांच्या प्रश्नांवर काम करताना जमिनीवरील परिस्थिती समजून घेणे आणि तज्ज्ञांचे मार्गदर्शन घेणे आवश्यक असते.
अजित पवार यांच्या निधनानंतर सुनेत्रा पवार यांच्यासमोर वैयक्तिक दुःखासोबतच सार्वजनिक जीवनातील जबाबदाऱ्यांचे आव्हान उभे राहिले. अशा परिस्थितीत त्यांनी स्वीकारलेली भूमिका आणि पुढील वाटचाल याकडे राज्यातील राजकीय वर्तुळाचे लक्ष आहे.
काटेवाडी ते मंत्रालय; विकासाच्या वाटचालीकडे लक्ष
ग्रामविकास, महिला रोजगार, पर्यावरण संवर्धन आणि शिक्षण या क्षेत्रांतील सहभागातून सुनेत्रा पवार यांच्या सार्वजनिक जीवनाचे विविध पैलू समोर येतात. या क्षेत्रांतील उपक्रमांचा दीर्घकालीन परिणाम अधिक व्यापक करण्यासाठी सातत्य, लोकसहभाग आणि प्रभावी अंमलबजावणी महत्त्वाची ठरते.
आज राज्याच्या महत्त्वाच्या राजकीय जबाबदारीवर असताना जनतेच्या अपेक्षा पूर्ण करणे, विकासकामांना गती देणे आणि सामाजिक प्रश्नांवर लक्ष केंद्रित करणे ही त्यांच्यासमोरील आव्हाने आहेत. काटेवाडीतील सामाजिक उपक्रमांपासून मंत्रालयातील जबाबदारीपर्यंतचा प्रवास त्यामुळे चर्चेचा विषय ठरतो.
महिला सबलीकरण, पर्यावरण संवर्धन, शिक्षण आणि ग्रामविकास या क्षेत्रांतील कामाला पुढे नेत जनतेशी असलेले नाते अधिक दृढ करणे, हीच सुनेत्रा पवार यांच्या पुढील वाटचालीतील महत्त्वाची दिशा ठरू शकते.
