आता फोनवर नंबरसोबत कॉल करणाऱ्याचं नावही दिसणार? 1 नोव्हेंबरपासून केंद्र सरकारचा नवा नियम

मुंबई : मोबाईलवर येणाऱ्या बनावट कॉल्स आणि फसवणुकीच्या घटनांना आळा घालण्यासाठी तसेच कॉलिंग यंत्रणेत सुसूत्रता आणण्यासाठी केंद्र सरकारने महत्त्वाचे पाऊल उचलले आहे. येत्या 1 नोव्हेंबरपासून कॉल करणाऱ्या व्यक्तीच्या मोबाईल नंबरसोबत तिच्या नावाची ओळख पटवण्याच्या दिशेने नवी व्यवस्था लागू करण्याचा मार्ग मोकळा झाला आहे.

केंद्र सरकारच्या दूरसंचार विभागाने कॉलिंग लाईन आयडेंटिफिकेशनच्या (CLI) अधिकृत व्याख्येत बदल करण्याचा निर्णय घेतला आहे. यासंदर्भात 13 ऑक्टोबर 2026 रोजी युनिफाइड लायसन्स ॲग्रीमेंटमध्ये सुधारणा करण्याचे आदेश जारी करण्यात आले आहेत. हे बदल 1 नोव्हेंबर 2026 पासून लागू होणार आहेत.

सरकारच्या नव्या नियमात नेमका काय बदल?
आतापर्यंत कॉलिंग लाईन आयडेंटिफिकेशन म्हणजे प्रामुख्याने ज्या मोबाईल नंबरवरून कॉल केला जात आहे, त्या नंबरची ओळख असा अर्थ घेतला जात होता. मात्र, सुधारित व्याख्येनुसार आता यात तीन महत्त्वाच्या बाबींचा समावेश करण्यात आला आहे.

– टेलिकॉम ओळख: संबंधित टेलिकॉम कंपनीकडून ग्राहकाला दिलेला अधिकृत ओळख क्रमांक.
– ग्राहकाचे नाव: टेलिकॉम कंपनीकडे KYC कागदपत्रांमध्ये नोंदवलेले ग्राहकाचे नाव.
– इतर ओळख: भविष्यात दूरसंचार विभागाकडून निश्चित केली जाणारी अन्य कोणतीही ओळख.

मोबाईल ग्राहकांना काय फायदा होणार?
या बदलामुळे कॉल करणाऱ्या व्यक्तीची ओळख केवळ 10 अंकी मोबाईल नंबरपुरती मर्यादित न राहता, त्याच्या नोंदणीकृत नावाचाही विचार केला जाणार आहे. त्यामुळे भविष्यात येणाऱ्या कॉलवर संबंधित व्यक्तीचे नाव दाखवण्याची व्यवस्था अधिक सक्षम होण्याची शक्यता आहे.

मात्र, 1 नोव्हेंबरपासून प्रत्येक मोबाईलवर येणाऱ्या प्रत्येक कॉलसोबत कॉल करणाऱ्याचे नाव दिसेल, असे आदेशात स्पष्टपणे नमूद केलेले नाही. नाव स्क्रीनवर कशा प्रकारे आणि कोणत्या तंत्रज्ञानाच्या मदतीने दाखवले जाईल, याबाबत अधिक स्पष्टीकरण आवश्यक आहे.

स्पॅम कॉल्स आणि सायबर फसवणुकीला आळा बसणार?
दररोज येणारे स्पॅम कॉल्स आणि सायबर भामट्यांकडून होणारी फोनवरील फसवणूक ही मोबाईल ग्राहकांसाठी मोठी समस्या बनली आहे. कॉल करणाऱ्या व्यक्तीची अधिकृत ओळख समोर आणण्याच्या दिशेने हा बदल महत्त्वाचा ठरू शकतो.

तथापि, या दुरुस्तीमध्ये स्पॅम कॉल्स पूर्णपणे बंद करण्यासाठी किंवा सायबर फसवणूक रोखण्यासाठी स्वतंत्र यंत्रणा अथवा नवीन दंडात्मक तरतुदी जाहीर करण्यात आल्याचे नमूद नाही. त्यामुळे या बदलामुळे फसवणुकीच्या घटनांवर कितपत नियंत्रण मिळेल, हे प्रत्यक्ष अंमलबजावणीनंतर स्पष्ट होईल.

टेलिकॉम कंपन्यांसाठी काय आहेत सूचना?
दूरसंचार विभागाने युनिफाइड लायसन्सअंतर्गत सेवा पुरवणाऱ्या टेलिकॉम कंपन्यांच्या परवाना करारातील नियम आणि अटींमध्ये बदल केले आहेत. ही सुधारित व्याख्या 1 नोव्हेंबर 2026 पासून लागू होणार असून, परवाना करारातील इतर सर्व अटी पूर्वीप्रमाणेच कायम राहतील, असे स्पष्ट करण्यात आले आहे.

कॉल करणाऱ्याची खरी ओळख पटवणे होणार सोपे?
सरकारने कॉलिंग लाईन आयडेंटिफिकेशनची व्याख्या बदलून मोबाईल नंबरसोबत ग्राहकाच्या नोंदणीकृत नावाचाही समावेश केला आहे. त्यामुळे भविष्यात थेट टेलिकॉम नेटवर्कच्या माध्यमातून कॉल करणाऱ्या व्यक्तीची ओळख समजण्याची व्यवस्था विकसित होण्यास मदत होऊ शकते. परिणामी, केवळ Truecallerसारख्या ॲप्सवर अवलंबून न राहता कॉल करणाऱ्याची ओळख पटवण्याच्या दिशेने पुढील पाऊल पडण्याची शक्यता आहे.